Παρέμβαση στην εκδήλωση του ΣΕΠΑΜ για το φωτοβολταϊκό Αντιχασίων Τρίκαλα 01-Νοεμβρίου 2026
Η παρέμβαση που ακολουθεί δεν έχει ως στόχο απλώς την υπεράσπιση της
αυθεντικότητας ενός τόπου, αλλά σκοπεύει στην ανάδειξη και την
προσπάθεια εξήγησης μιας βαθιάς κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής
στρέβλωσης και αδικίας που επιχειρείται να συντελεστεί δίπλα μας με το
πρόσχημα της επονομαζόμενης «πράσινης ανάπτυξης».
Ας επισημανθεί αρχικά όμως, πως σε ό,τι με αφορά και έχω την αίσθηση ότι
αυτό εκφράζει και μια πλειονότητα πολιτών, δεν είμαι σε καμία περίπτωση,
εκ προοιμίου αντίθετος με τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας,
αντιθέτως, είμαι όμως ριζικά αντίθετος με τον τρόπο και τις
ακολουθούμενες διαδικασίες που συνήθως αυτό γίνεται, καθώς αντί κάτι
τέτοιο να γίνεται με βάση τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών γίνεται με
βάση συμφέροντα μεγαλοεπενδυτών (αντί για Φωτοβολταϊκά στις στέγες,
δηλ. ιδιοπαραγωγή και ιδιοκατανάλωση, για αγροφωτοβολταϊκά κατά ειδική
προτεριαότητα, εγκατάσταση σε δομημένους χώρους, δημόσιες επενδύσεις,
ενεργειακές κοινότητες κλπ προκρίνονται, κατά προτεραιότητα τεράστιες
ιδιωτικές επενδύσεις ).
Συνήθως, όταν κάποιος διαφωνεί και αντιστέκεται με ένα αντίστοιχο
υπερμεγέθες, φαραωνικό φωτοβολταϊκό πάρκο των χιλιάδων στρεμμάτων, η
αντίθετη πλευρά επιχειρεί αποπροσανατολίσει θέτοντας ανυπόστατα
απλοϊκά διλήμματα. Επιχειρεί να στοχοποιήσει κατηγορώντας για
«γραφικότητα», για στείρα άρνηση απέναντι στην κλιματική αλλαγή, ή για
μια στενή «αισθητική» προσκόλληση στο τοπίο. Και συνήθως ακούμε: «Μα
πρόκειται για άγονα βουνά, για πέτρες. Γιατί αντιδράτε;». Παρότι αυτό επί
της ουσίας είναι αναληθές θα προσπαθήσουμε να το καταρρίψουμε ακόμη
και εάν αυτό υφίστατο, όπως παραπλανητικά παρουσιάζεται.
Σήμερα, από αυτή τη θέση, μπορεί να δοθεί μια ξεκάθαρη απάντηση: Η
αντίθεση με την επονομαζόμενη επένδυση δεν είναι μια αισθητική
διαφωνία. Είναι μια ταξική, κοινωνιολογική και οικονομική σύγκρουση.
Είναι η σύγκρουση ανάμεσα σε δύο αντίπαλα μοντέλα κόσμου: Από τη μία
πλευρά, το μοντέλο της συγκέντρωσης του πλούτου και της ασύδοτης
κερδοσκοπίας των λίγων, και από την άλλη, το μοντέλο της Ενεργειακής
Δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αυτοδιάθεσης των
τοπικών κοινοτήτων.
Ας ξεκινήσουμε αντικρούοντας το επιχείρημα των «άγονων βουνών», το
οποίο επί της ουσίας δεν υφίσταται και αφορά, αν αφορά, ελάχιστη έκταση,
αλλά ας το δεχθούμε.
Στην κοινωνιολογία γνωρίζουμε καλά ότι ο χώρος δεν είναι ποτέ απλώς ένα
γεωγραφικό υπόβαθρο, μια ουδέτερη έκταση με πέτρες και χώμα. Ο χώρος
είναι φορέας μνήμης, ιστορίας και κοινωνικών σχέσεων. (Για αυτό το λόγο
και αρκετοί χώροι, άγονες περιοχές έχουν αναγνωριστεί, από διεθνείς
οργανισμούς, ως μνημεία της φύσης, όσο και αν αυτό εκπλήσσει)
Στην περίπτωσή μας, αυτά τα λεγόμενα «άγονα» βουνά, που βρίσκονται σε
άμεση γειτνίαση με εμβληματικά μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής
κληρονομιάς, αποτελούν το οργανικό πλαίσιο, το «ζωτικό σώμα» αυτών
των μνημείων.
Οι προϊστορικοί χώροι και τα βυζαντινά μοναστήρια της
περιοχής μας δεν δημιουργήθηκαν στο κενό. Αντλούν την αξία τους από τη
σχέση τους με το ανάγλυφο της φύσης, με τη σιωπή, με το ανέγγιχτο τοπίο
που τα περιβάλλει.
Αυτό που επιχειρείται, επίσης, εδώ είναι αυτό που στη διεθνή
κοινωνιολογική βιβλιογραφία ονομάζεται "Green Grabbing" – δηλαδή, η
«πράσινη υφαρπαγή γης». Πρόκειται για μια σύγχρονη μορφή
αποικιοκρατίας, όπου δημόσιοι πόροι, κοινά αγαθά και ιστορικοί τόποι
ιδιωτικοποιούνται βίαια στο όνομα της σωτηρίας του πλανήτη.
Όταν μια ιδιωτική εταιρεία περιφράζει χιλιάδες στρέμματα για να
εγκαταστήσει μια βιομηχανική υποδομή παραγωγής ενέργειας, μετατρέπει
τα βουνά μας από «Κοινά» δηλαδή από πόρους προσβάσιμους σε
όλους—σε αποκλειστική ιδιωτική ιδιοκτησία. Η «περίφραξη»
(περιχαράκωση) αυτή αποκόπτει την τοπική κοινωνία από το φυσικό της
περιβάλλον και ακυρώνει την ιστορική της συνέχεια.
Το δεύτερο και κρισιμότατο, επίσης ζήτημα είναι η κατάλυση της
Ενεργειακής Δημοκρατίας. Ποιος αποφασίζει για την ενέργεια, πώς
παράγεται και για ποιον;
Η μετάβαση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας θα έπρεπε, από τη φύση
της, να είναι μια διαδικασία αποκέντρωσης, εγγύτητας και τοπικής
Δημοκρατίας. Ο ήλιος και ο άνεμος είναι παντού, άρα η παραγωγή θα
μπορούσε να ανήκει σε όλους. Αντίθετα, το μοντέλο που εφαρμόζεται εδώ
είναι βαθιά συγκεντρωτικό και ολιγοπωλιακό. Αναπαράγει τις ίδιες
παθογένειες των ορυκτών καυσίμων: λίγοι μεγάλοι παίκτες ελέγχουν τα
πάντα, και οι πολλοί απλώς πληρώνουν.
Δημιουργείται έτσι μια κραυγαλέα κοινωνική ανισότητα. Την ώρα που οι
κάτοικοι αυτής της περιοχής θα βλέπουν τα βουνά τους να καλύπτονται από
καθρέφτες, την ώρα που θα υφίστανται όλη την υποβάθμιση, την ίδια ώρα
θα συνεχίζουν να πληρώνουν πανάκριβο ρεύμα. Γιατί; Διότι η ενέργεια
που θα παράγεται εδώ δεν προορίζεται για να ανακουφίσει την τοπική
κοινωνία από την ενεργειακή φτώχεια. Προορίζεται για να γίνει αντικείμενο
κερδοσκοπίας στο Χρηματιστήριο Ενέργειας.
Τα κέρδη θα φεύγουν στα κεντρικά γραφεία μιας πολυεθνικής ή σε ξένα
funds, ενώ στην τοπική κοινωνία θα μένει το «ενεργειακό αποτύπωμα» της
καταστροφής. Αυτό δεν είναι πράσινη μετάβαση, είναι πράσινη
κερδοσκοπία στις πλάτες των πολλών.
Ας έρθουμε τώρα στις οικονομικές συνέπειες. Μας υπόσχονται «ανάπτυξη»
και «θέσεις εργασίας». Πρόκειται για μια μεγάλη πλάνη της εποχής μας.
Ένα φωτοβολταϊκό πάρκο αυτού του μεγέθους χρειάζεται κάποια λίγα
εργατικά χέρια μόνο κατά τη διάρκεια της κατασκευής του—θέσεις
εργασίας κακοπληρωμένες, προσωρινές, που συνήθως καλύπτονται από
υπεργολάβους εκτός της περιοχής μας. Μόλις το έργο ολοκληρωθεί, η
λειτουργία του γίνεται αυτοματοποιημένα και εξ αποστάσεως. Οι μόνιμες
θέσεις εργασίας για τους ντόπιους θα είναι ελάχιστες έως μηδενικές.
Αντίθετα, τι χάνουμε; Χάνουμε το δικαίωμα της τοπικής κοινωνίας να
ορίζει το δικό της οικονομικό μέλλον. Παράλληλα προκαλείται βλάβη,
ενίοτε ανήκεστος, στη βιοποικιλότητα, βασικότατο στοιχείο για την
εύρυθμη λειτουργία των κοινωνικών οικοσυστημάτων (Όπως διατρανώθηκε
και στην πρόσφατη σχετική COP στο Ερεβάν της Αρμενίας)
Αυτά τα βουνά, ακριβώς επειδή εφάπτονται με μνημεία παγκόσμιας
εμβέλειας, αποτελούν το θεμέλιο για κάθε μελλοντική, ήπια και βιώσιμη
πρωτοβουλία τοπικής οικονομίας. Άς σκεφθούμε κάποιες από τις
δυνατότητες όπως:
Εναλλακτικού, πολιτισμικού και θρησκευτικού τουρισμού και
οικοτουρισμού πολλαπλών δραστηριοτήτων γενικότερα.
Δημιουργία πεζοπορικών και ιστορικών διαδρομών που συνδέουν τα
προϊστορικά μνημεία με τα βυζαντινά μοναστήρια.
Διατήρησης και ενδυνάμωσης του παραγωγικού και κοινωνικό-
οικονομικού ιστού, κυρίως με μικρές τοπικές επιχειρήσεις
οικοτεχνίας, μελισσοκομίας ή αγροτουρισμού που θα κρατούσαν
τους νέους στον τόπο μας, αποτελώντας το βέλτιστο τρόπο
ανάσχεσης και αντιμετώπισης του φαινομένου της απερήμωσης της
υπαίθρου.
Όταν το τοπίο βιομηχανοποιείται, όλες αυτές οι προοπτικές καθίστανται
θνησιγενείς Κανένας επισκέπτης δεν θα έρθει για να κάνει πεζοπορία ή
πνευματικό τουρισμό δίπλα σε μια απέραντη θάλασσα από σιλικόνη και
μέταλλο. Η επένδυση αυτή επιβάλλει μια οικονομική μονοδραστηριότητα
της ενέργειας, πνίγοντας κάθε άλλη αυτούσια προσπάθεια τοπικής
ανάπτυξης. Η κοινότητά μας μετατρέπεται από ζωντανός κοινωνικός ιστός
σε μια απλή «ζώνη υποδοχής» ξένων εκμεταλλευτικών κεφαλαίων. Εδώ
μπορούμε να αντλήσουμε στοιχεία από την Ισπανία όπου οι επιπτώσεις
ήταν δυσμενέστατες.
Υπάρχει όμως και μια άλλη, πιο ύπουλη διάσταση αποκλεισμού. Ακόμα κι
αν οι ίδιοι οι κάτοικοι, οι μικροί επαγγελματίες ή οι τοπικές συλλογικότητες
ήθελαν να συνασπιστούν σε μια Ενεργειακή Κοινότητα για να παράγουν
το δικό τους ρεύμα, να μειώσουν τα κόστη τους και να πετύχουν ενεργειακή
αυτάρκεια, πλέον δεν θα μπορούν.
Γιατί δεν θα μπορούν; Επειδή αυτά τα υπερμεγέθη πάρκα των χιλιάδων
στρεμμάτων καταλαμβάνουν και μονοπωλούν τον λεγόμενο «ηλεκτρικό
χώρο» των δικτύων. Οι μεγάλοι επενδυτές δεσμεύουν όλη τη χωρητικότητα
των υποσταθμών, με αποτέλεσμα οι αιτήσεις των μικρών, των δήμων, των
κοινοτήτων και των απλών πολιτών να απορρίπτονται.
Βλέπουμε δηλαδή μια ξεκάθαρη δομική ανισότητα: Το κράτος και οι
μηχανισμοί του στρώνουν κόκκινο χαλί στους μεγαλοεπενδυτές,
παραχωρώντας τους δίκτυα και γη, ενώ αποκλείουν βίαια την τοπική
κοινωνία από το δικαίωμα της αυτοπαραγωγής.
Οι Κοινωνικές επιστήμες μας διδάσκουν ότι οι κοινωνίες που δεν
υπερασπίζονται τον χώρο τους, σύντομα χάνουν και την ελευθερία τους,
χάνουν την οικονομική τους αυτοτέλεια.
Ο προτεινόμενος αγώνας δεν είναι «αντι-οικολογικός». Είναι ο κατεξοχήν
οικολογικός αγώνας, γιατί δεν υπάρχει οικολογία χωρίς κοινωνική
δικαιοσύνη. Δεν μπορείς να σώσεις τον πλανήτη καταστρέφοντας τις
τοπικές κοινωνίες και την ιστορική τους μνήμη.
Δεν πρέπει κανείς να δεχθεί να γίνει «δούλος» μιας ιδιότυπης «πράσινης
αποικιοκρατίας». Κι εξυπακούεται πρέπει να επαναδιατυπωθούν για ακόμη
μια φορά, κατ’ ελάχιστον τα αιτήματα για :
Άμεση και αμετάκλητη ακύρωση της θηριώδους επένδυσης στα
Αντιχάσια που προσβάλλει την παγκόσμια πολιτιστική μας
κληρονομιά.
Διαφύλαξη του ηλεκτρικού χώρου για τις ανάγκες των πολιτών,
των μικρών τοπικών πρωτοβουλιών και των ενεργειακών
κοινοτήτων.
Δημοκρατικό χωροταξικό σχεδιασμό που θα αποφασίζεται από τα
κάτω, τη βάση, με τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, και όχι πίσω
από κλειστές πόρτες υπουργείων και εταιρειών.
Κάθε τόπος ανήκει στην ιστορία του, ανήκει στο μέλλον του, ανήκει στους
ανθρώπους που τον κατοικούν και τον πονούν. Πρέπει να υπάρχει ένα
συνεχές κάλεσμα αγώνα όλων των συλλογικοτήτων και των Πολιτών, ώστε
να μεταφερθεί αυτό το μήνυμα σε , σε κάθε γειτονιά και σε κάθε σπίτι.
Ο αγώνας για τα βουνά μας και τον τόπο μας είναι αγώνας για την
αξιοπρέπειά μας, για τη δημοκρατία και για το μέλλον των παιδιών μας.
Νίκος Πουτσιάκας
Πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Κοινωνιολόγων
(Παραρτήματος Ν. Λάρισας)
Μέλος του Παραρτήματος του ΕΝΑ Θεσσαλίας








