Ο Χρίστος Λιάπης στο ΒΗΜΑ για τους EXOCET της συμφωνίας Δένδια-Λεκορνί

με αφορμή την υπογραφή της σύμβασης ανάμεσα στον Υπουργό Εθνικής Άμυνας της Ελλάδος Νίκο Δένδια και τον Γάλλο ομόλογο του Σεμπαστιάν Λεκορνή για την προμήθεια 16 πυραύλων EXOCET από τη χώρα μας, την περασμένη Δευτέρα, αναφέρεται στην ιστορία των Exocet που χρησιμοποιήθηκαν από τους πιλότους εναντίον της Αργενώτινης. Βρετανίας, στις αρχές της δεκαετίας του 80.

Ο Δρ. Ο Λιάπης σχολίασε σχετικώς πώς η αποτρεπτική μας δύναμη γίνεται ακόμη πιο ισχυρή, στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, χάρη στους 16 επιπλέον «Εξώκοιτους» που έδειξαν τι αξίζουν στο πεδίο των αεροναυτικών προϊόντων το 1982 στον πόλεμο των Φώκλαντ, στα παγωμένα νερά του νότιου Αταλαντικού.

---

Ο πόλεμος που έκανε η Μεγάλη Βρετανία για να ανακτήσει τα νησιά Φώκλαντ από την Αργεντινή , το 1982, υπερβαίνει ακόμη και σήμερα, να φαντάζει σχεδόν εξωπραγματικούς, με δεδομένους τους, σε μία πρώτη ανάγνωση, ανυπέρβλητους γεωγραφικούς περιορισμούς που έθετε η γεωγραφική απόσταση και η ασφάλεια της πτήσης. δυνατή η όποια αποβατική επιχείρηση ανακατάληψης, σε μία περιοχή η οποία απείχε 280 ν.μ. από τον πορθμό του Μαγγελάνου της Αργεντινής επικράτειας -με τις εγγύς προς αυτόν κείμενη αεροπορικές βάσεις και λιμάνια του Πολεμικού Ναυτικού της χώρας- και 7.840 ν.μ από τη Μ. Βρετανία.

Από τακτικής απόψεως, στο αεροναυτικό επίπεδο, επιχειρησιακός και ψυχολογικός πρωταγωνιστής της σύγκρουσης αναδείχθηκε ο γαλλικός αντιπλοϊκός πύραυλος Exocet .

Πρόκειται για τον τύπο πυραύλου που η χώρα μας έχει ήδη από τη δεκαετία του 80 και την προμήθεια 16 επιπλέον από τους οποίους υπέγραψαν τη Δευτέρα 14/04/2024 ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας με τον Γάλλο ομόλογο του Σεμπαστιάν Λεκορνί .

Το όνομα Exocet που δόθηκε από τον τότε τεχνικό διευθυντή της Nord Aviation, M.Guillot -καθώς ο πύραυλος είναι ονοματισμένος από την αρχαία ελληνική λέξη «εξώκοιτος»- αποτελεί λατινική προέλευση γαλλική λέξη για το «ιπτάμενο ψάρι». λέξη η οποία δήλωνε το ψάρι το οποίο έβγαινε στη στεριά ή πάνω σε βάρκες για να αναπαυθεί (δηλαδή, ἒξω – κεῖμαι).

Στις 4 Μάιου 1982, δύο αεροσκάφη Super Étendards (γαλλική κατασκευή, της Dassault-Breguet) της Ναυτικής Αεροπορίας της Αργεντινής απογειώθηκαν από την αεροπορική βάση του Río Grande, στη Γη του Πυρού, με πιλότους τον Αντιπλοίαρχο (Capitaratz ο/η Fragatazcaro) (Teniente) Armando Mayora και μετά τον εναέριο ανεφοδιασμό τους από ένα ιπτάμενο δεξαμενόπλοιο της Πολεμικής Αεροπορίας της Αργεντινής, τύπου KC-130H Hercules, προχώρησε στην τελική φάση της αποστολής τους εναντίον των βρετανικών πολεμικών πλοίων που έπλεαν νοτιοανατολικά των Φώκλων.

Αμφότερα τα αεροσκάφη έφεραν την αέρος-επιφανειακή έκδοση των AM39 πυραύλων Exocet, τους οποίους και εκτόξευσαν κατά του βρετανικού αντιτορπιλικού HMS Sheffield, από απόσταση περίπου 20-30ν.μ.. Lockheed.

Μόνο όταν οι οπτήρες του Sheffield διέκριναν τον καπνό από τον κινητήρα του ενός πυραύλου, το πλήρωμα κατάλαβε ότι δέχεται επίθεση, καθώς νωρίτερα, το ραντάρ του πλοίου είχε εντοπίσει τα στίγματα των εισερχόμενων πυραύλων και ο αξιωματικός είχε ενημερώσει τον αξιωματικό πυραύλων του σκάφους, ο οποίος-όμως, δεν σώθηκε επιτιθέμενου αεροσκάφους.

Οκτώ δευτερόλεπτα αργότερα, ο πυραυλός χτύπησε το αντιτορπιλικό στο μέσον, 2,5 μέτρα περίπου πάνω από την ίσαλο γραμμή, προκαλώντας τεράστια πυρκαγιά (παρότι η πολεμική κεφαλή του δεν εξερράγη), αχρηστεύοντας το σύστημα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας του πλοίου, καθώς και τον κύριο αγωγό του συστήματος πυρόσβεσης.

To Sheffield και το “αδελφό” πλοίο Coventry συνομιλούσαν στα UHF όταν, ξαφνικά, οι επικοινωνίες σίγησαν ώσπου ακούστηκε ένα ξεψυχισμένο, αδιευκρίνιστο μήνυμα: “Το Sheffield χτυπήθηκε”.

Αφού το πλοίο επλήγη από τον Exocet και καθώς το πλήρωμά του ανέμενε διάσωση, ο ανθυποπλοίαρχος Carrington-Wood έδωσε το έναυσμα στους άνδρες να τραγουδήσουν το «Always Look on the Bright Side of Life» των Monty Python.

Ο δεύτερος πύραυλος δεν βρήκε τον στόχο του, πέφτοντας στη θάλασσα, περίπου μισό μίλι από το πλοίο, το οποίο συνέχισε να φλέγεται, ρυμουλκούμενο, μέχρι τις 10 Μαΐου και βυθίστηκε. Η πρώτη πολεμική απώλεια πλοίου του Βασιλικού Ναυτικού, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι Αργεντινοί πιλότοι, κάνοντας χρήση της μέγιστης ακτίνας δράσης των αεροσκαφών τους και κυρίως των πλεονεκτημάτων που τους χάριζε ο σύγχρονος και αρκετά εξελιγμένος, πρωτοποριακός αντιπλοϊκός πυραυλός Exocet κατόρθωσαν να βυθίσουν αρκετά βρετανικά σκάφη και να προκαλέσουν βαριές ανθρώπινες απώλειες.

Δύο άλλοι πύραυλοι Exocet εκτοξεύτηκαν στις 25 Μαΐου από τα Super Étendards των Αργεντινών αεροπόρων Roberto Curilovic (κωδικός κλήσης “Tito”) και του Julio Barraza (κωδικός κλήσης “Leo”). Αυτή τη φορά τα βρετανικά πολεμικά αναγνώρισαν τα Étendards στους δέκτες των ραντάρ τους και εφαρμόστηκαν αμέσως οι αλλαγές στο αμυντικό «δόγμα» των βρετανικών πλοίων που επιχειρούσαν στα Φώκλαντ, οι οποίοι διαμορφώθηκαν μετά τη βύθιση του Sheffield από τον Exocet των Αργεντινών, σύμφωνα με τις αλλαγές στο αμυντικό «δόγμα». αμέσως προς την κατεύθυνση της απειλής και να επιταχύνει πλέον με μέγιστη ταχύτητα και εκτοξεύει αερόφυλλα (chaff).

Οι αλλαγές αυτές τέθηκαν σε εφαρμογή από τη βρετανική διοίκηση ώστε κανένα πλοίο να μη βρεθεί, ξανά, ανυπεράσπιστο απέναντι στους Exocet. Ο κωδικός για να ξεκινήσει αυτή η διαδικασία ήταν η λέξη «χειρόφρενο» (“χειρόφρενο”), η οποία όφειλε να μεταδοθεί με το που οι δέκτες προειδοποίησης radar του πλοίου θα συνελάμβαναν το σήμα εκπομπής του radar τύπου Agave των Super Etendard.

Τα αντίμετρα αερόφυλλων που εκτοξεύτηκαν από τα βρετανικά πλοία, έσωσαν τη φρεγάτα Ambuscade και το μεταγωγικό Regent, αλλά φαίνεται πως ανακατευθύνουν τους πυραύλους προς το Atlantic Conveyor, ένα εμπορικό πλοίο 14.950 τόνων το οποίο μετέφερε ελικόπτερα τύπου Wessex και προμήθειες των Chinook, δυνάμεων.

Αμφότεροι οι Exocet χτύπησαν το μετασκευασμένο εμπορικό, το οποίο τυλίχθηκε στις φλόγες, καθώς εξερράγη και οι δύο πολεμικές κεφαλές (με αντικρουόμενες αναφορές ως προς το εάν αυτό συνέβη αφού διαπέρασαν το κύτος τους σκάφους ή κατά την πρόσκρουση), στέλνοντας στον θάνατο 12 από τα 33 μέλη του πληρώματος του Βορρά. Η απώλεια των ελικοπτέρων είχε αντίκτυπο στο τακτικό επίπεδο, καθώς υποχρέωσε τους βρετανούς αλεξιπτωτιστές να προωθηθούν προς το Port Stanley πεζή.

Μετά από αυτά τα περιστατικά η Κυβέρνηση της Μάργκαρετ Θάτσερ ήταν έτοιμη να αναλάβει δραστικά μέτρα για την αντιμετώπιση των απειλών των Exocet. Έτσι, σχεδιάστηκε η επιχείρηση Mikado, η οποία προέβλεπε τη μεταφορά 55 ανδρών της SAS, με 2 αεροπλάνα C-130, στην αεροπορική βάση του Rio Grande, με αντικειμενικό σκοπό τη φυσική εξόντωση των πιλότων των Super Étendard και την καταστροφή των αεροπλάνων που τους έφεραν Exocet. Τα μέλη της καταδρομικής αυτής επιχείρησης, προβλέπουν, μετά την ολοκλήρωσή της, να αναζητήσουν άσυλο στη, διατηρούσα φιλικές σχέσεις με τη Θατσερική κυβέρνηση, Χιλή του Πινοσέτ.

Στις 18 Μαΐου, όμως, ένα βρετανικό ελικόπτερο που εκτελούσε αναγνωριστική πτήση για την προετοιμασία της επιδρομής κόμαντος της SAS, κατέπεσε –νύχτα- στη Χιλή και το πλήρωμά του αιχμαλωτίστηκε. Έτσι, οι αξιωματούχοι του Ηνωμένου Βασιλείου αναγκάστηκαν, έστω και την τελευταία στιγμή, να ξεχάσουν το εγχείρημα, το οποίο οφθαλμοφανώς θα εξελισσόταν σε αποστολή αυτοκτονίας. Σε μία ξεχωριστή επιχειρησιακή προσπάθεια, πράκτορες των Μυστικών Υπηρεσιών της Μ. Βρετανίας, υποδυόμενοι τους εμπόρους όπλων, προσπάθησαν να εμποδίσουν τις προσπάθειες της Αργεντινής, στη διεθνή αγορά όπλων, για την απόκτηση περισσότερων πυραύλων Exocet.

Προσπάθειες έγιναν επίσης, ώστε να αποτραπεί η γαλλική εταιρεία παραγωγής των Exocet από την πώληση πυραύλων και στο Περού, υπό τον φόβο πως οι πύραυλοι μπορούν να κατέληγαν στη γειτονική Αργεντινή. Εκπονήθηκαν, επίσης, σχέδια για τη διενέργεια νηοψιών σε πλοία ύποπτα για τη μεταφορά πυραύλων προς την Αργεντινή, μολονότι ουδέποτε χρειάστηκε να προβούν, οι ναυτικές δυνάμεις της Μ. Βρετανίας, σε τέτοια βήματα.

Δύο MM38 αντιπλοϊκοί πύραυλοι επιφανείας-επιφανείας αφαιρέθηκαν από το αργεντίνικο αντιτορπιλικό ARA Seguí, το οποίο παλαιότερα υπηρετούσε στις τάξεις του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, ως αντιτορπιλικό κλάσης Navy Allen M. Sumner. Οι πύραυλοι αυτοί τοποθετήθηκαν σε έναν προσαρμοσμένο για χρήση εκτοξευτή, από όπου και έπληξαν στις 12 Ιουνίου του 1982 το καταδρομικό HMS Glamorgan.

Στα απομνημονεύματα του Υπουργού Αμύνης του Ηνωμένου Βασιλείου, τον καιρό του πολέμου των Φώκλαντ, ο Sir John Nott περιγράφει τη Γαλλία ως τον «μεγαλύτερο σύμμαχο» της Βρετανίας κατά τη διάρκεια του πολέμου των Φώκλαντ, όμως απόρρητα έγγραφα και άλλα αποδεικτικά στοιχεία που είδαν το φως της δημοσιότητας μέσω του BBC δεν είναι καταδεικνύουν αυτή. Πριν από τον πόλεμο η Γαλλία πούλησε στη στρατιωτική χούντα της Αργεντινής 5 πυραύλους Exocet. Τότε, πολύ λίγο υποψιάζονταν πως η μακρά διεκδίκηση του στρατιωτικού καθεστώτος της Αργεντινής, ως προς την κυριαρχία των νήσων, θα οδηγούσε σε πόλεμο και η πώληση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Αλλά όταν, τον Μάιο του 1982 αυτοί οι πύραυλοι Exocet χρησιμοποιήθηκαν για να πλήξουν τα βρετανικά HMS Sheffield και HMS Atlantic Conveyor, καταλήγοντας στην απώλεια της ζωής 32 μελών του Βασιλικού Ναυτικού, πανικός ξέσπασε στο Λονδίνο.

Στην αρχή της σύγκρουσης ο σοσιαλιστικής πολιτικής κατεύθυνσης Πρόεδρος της Γαλλίας, ο Φράνσουα Μιτέραν έσπευσε σε βοήθειά της, κυβερνώντας από τη συντηρητική Θάτσερ, Βρετανίας, κηρύσσοντας εμπάργκο στις πωλήσεις γαλλικών όπλων και στην παροχή κάθε είδους βοήθειας στην Αργεντινή.

Επετρεψε, επίσης, στον εμπλεκόμενο στα Φώκλαντο στόλο που δεν βρήκε τις γαλλικές βρετανικές αρχές στη Δυτική Αφρική και παρείχε στο Λονδίνο λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα αεροπλάνα και τα οπλικά συστήματα που η χώρα του είχε πουλήσει στην Κυβέρνηση του Μπουένος Άιρες.

Ο ψυχαναλυτής, μάλιστα, του Μιτεράν, Αλή Μαγούδη, στο βιβλίο του «Συνατήσεις. Η ψυχανάλυση του Φρανσουά Μιτεράν», το οποίο εκδόθηκε 10 χρόνια μετά τον θάνατο του τελευταίου, αναφέρει πως ο Γάλλος Πρόεδρος του είχε αποκαλύψει σε μία από τις συνεδρίες τους πως η Μάργκαρετ Θάτσερ απειλούσε χαρακτηριστικά, όπως γράφει ο Μάργκαρετ Θάτσερ. με τα τέσσερα άτομα που έχουν στείλει σε αποστολή στο Νότιο Ατλαντικό! καθόλου τις εξαγωγές μας βοηθήσει…”.

Σε κάθε περίπτωση, ότι και αν συνέβη, με τους ήδη αποκτηθέντες, προ του πολέμου, πυραύλους Exocet που είχε στα χέρια της η Αργεντινή, το Παρίσι φαίνεται πως συμβάδισε, απόλυτα, με τις εκτεταμένες προσπάθειες των Βρετανών να εμποδίσουν τους Αργεντινούς από το να αποκτήσουν περισσότερους πυραύλους Exocet, από την αγορά της παγκόσμιας αγοράς.

Αυτή όμως η πολιτική υποστήριξη του Μιτεράν προς τη Μεγάλη Βρετανία προκάλεσε διαφωνίες ανάμεσα στα υψηλά κλιμάκια του Γαλλικού Υπουργείου των Εξωτερικών. Στελέχη της Aerospatiale, της κατασκευάστριας εταιρείας των πυραύλων, αρνούνται ότι είχαν απευθείας διαβουλεύσεις με τους Βρετανούς αλλά η Aerospatiale διοικούσε από τον αδελφό του προέδρου, τον Ζακ Μιτεράν, πράγμα που απλούστευε την επιλογή κάποιας συμφωνίας.

Ο Πόλεμος των Φώκλαντ, αποτελεί ένα διαχρονικό στρατηγικό παράδειγμα αμφισβήτησης της ναυτικής και της αεροπορικής υπεροχής μιας –έστω πρώην- Παγκόσμιας Δύναμης, όπως ήταν η Μεγάλη Βρετανία στις αρχές της δεκαετίας του 1980, από μία αναπτυσσόμενη χώρα που προσπάθησε να εξελιχθεί σε Περιφερειακή Δύναμη, όπως συνέβαινε στην Περιφερειακή Δύναμη.

Αξίζει, λοιπόν, να αποτελέσει αντικείμενο εμβρυϊκών αναλύσεων από τα πολιτικά και στρατιωτικά επιτελεία εκάστου έθνους που αποφασίζει να εμπλακεί σε, ή που προετοιμάζεται αεροτεχνικά για, πόλεμο, ο οποίος, ανεξαρτήτως προσδιορισμού της γεωγραφικής συνάρτησης, κερδίζεται – όπως αποδεικνύεται σε μια τέτοια κατάσταση. ίδια στιγμή που δεν δύνανται να καθορίσουν τη νικηφόρο έκβασή του, μόνον, τα εναέρια μέσα ή τις μονάδες επιφανείας, ιδιαιτέρως –μάλιστα- αν δεν δίνεται έμφαση στις δυνατότητες εξασφάλισης στρατηγικής υπεροχής τόσο δια του πυραυλικού οπλισμού τους όσο και μέσω της, εν γένει, συγκριτική ανωτερότητα των φερόμενων ηλεκτρονικών. σχετικών εξοπλισμών προγραμμάτων και της υπογραφής των σχετικών συμφωνιών αγοράς.